Gegevens:

Auteur:
Categorie:
Autobiografisch
Geplaatst:
24 april 2016, om 00:49 uur
Bekeken:
342 keer
Aantal reacties:
1
Aantal downloads:
166 [ download ]

Score: 0

(0 stemmen)

Log-in om ook uw mening te geven!




Share |

"Wikitaxis"


Wikitaxis
T. na de operatie.


.
Mijn huis is van hout dat altijd kraakt en ik ben van biota. 

"All writers feel struck by the liminations of language." Margaret Atwood.



Vannacht smeet ik het boek van Aleksandar Hemon tegen de houtenvloer. Ik had gedroomd van mijn dochter die met een helikopter naar een ziekenhuis elders werd gevlogen. Ik ging niet mee want zo zei de dokter met een gezicht alsof ze al overleden was: Ze kan onderweg sterven. En daar wilde ik niet bij zijn. Stel je voor in een Tupolev helikopter die ronkend op een grasveldje achter een Haarlemsziekenhuis stond te brullen, een paniekaanval krijgen? Mijn dochter ging sowieso dood. Ik stond op het punt een aardappelmesje in haar strot te duwen omdat ze geen adem kreeg, paars als een aubergine, kramp aan een kant en in haar mondhoekjes schuim. Ik had een uur onder de hete douche gestaan om haar beter te laten ademen. De dokter kon geen wonderen verrichten en dus steeg Tupolev op en draaide de nacht boven Haarlem in en verdween. Ik was verschrikkelijk kwaad op de arts die dit allemaal niet had zien aankomen. In de hal belde ik hem uit zijn bed. Na een slaperige hallo zei ik helder en zonder haast dat als mijn dochter zou te komen overlijden ik hem elke dag kom bezoeken, met de boodschap, ja...., steeds met dezelfde boodschap: Mijn dochter van twee jaar is dood. 

Ik smeet het boek Het boek van mijn levens met een 'papier-kreunende' smak op de houtenvloer van mijn slaapkamer. Het boek leek te leven, zuchten even en ritselde in slaap.

"One of the most common platitudes we heard was that "words failed," schrijft Hemon. Woorden falen en niet zoals het vertaald is 'er zijn geen woorden voor'. Woorden falen omdat er geen woorden voor zijn, gebruiken we woorden die falen. Je kan genoeg woorden hebben om je belevingen aan elkaar te uiten. Maar woorden die feiten zijn, woorden die bijvoorbeeld zeggen: U dochter gaat dood, ja dat is horror of what was happening. Deze woorden falen niet, het was gewoon een feit, zoals elke ochtend de zon opkomt. Er was op de hele wereld niemand die mijn woorden zou begrijpen dan dat je aan de gezichten kon zien dat die woorden het feit niet weg kunnen nemen, - uw dochter kan onderweg sterven.

"We instinctively protected our friends from the knowledge we possessed; we let them think that words had failed, because we knew that they didn't want to learn the vocabulary we used daily."

In de vertaling staat: Instinctief beschermden we anderen tegen de kennis die wij bezaten; we lieten ze denken dat er geen woorden voor waren, omdat we niet wilden dat ze bekend raakten met het vocabulaire dat we dagelijks gebruikten. 

Ik lees er heel iets anders in. Ik lees dat de onzin die je elkaar vertelt is, omdat als woorden falen en alleen de feiten spreken je eigenlijk geen woorden nodig hebt. Je klets maar wat aan. Ik ging naar huis, zoop een fles whisky leeg en sliep in. De volgende ochtend reed ik naar Nijmegen en trillend stond ik aan het bed van mijn dochter. Er gingen dagen voorbij van martelingen, een hersenoperatie en wat niet meer. Ik schreef er niet over, ik wist dat ik dan in een wetenschappelijk vocabularia zou vervallen, precies zoals het verhaal van Hemon over het overlijden van zijn dochter, dat ik ergens in 2011 in The New Yorker las. 

"We were sure that they didn't want to know what we knew; we didn't want to know it, either."

Het kwam mij bekend voor: Woorden worden onzin en dat ga je een ander niet duidelijk maken. Wat wel zo was, er waren meer ouders die hun kind(eren) verloren aan dezelfde ziekten waaraan mijn dochter niet overleed. Er was een familie die op een na al hun kinderen verloren terwijl het beroep van de vader arts was. Als wij, ouders van de zieke kinderen, bijeen kwamen dan gebruikte we een eigen geheimzinnige taal. Een onzin-taal die de verstikkende ruimte moest opvullen omdat de woorden faalden. En dat falen van de woorden komt omdat taal gewoon taal blijft, klank en een heleboel onzin. We waren het met elkaar eens.

"We could not communicate even within the small group of families with children who were beset by cancer. The walls of the aquarium we were hanging in were made of other people's words." In mijn geval zat een groep families in dezelfde vale n daarin troosten we elkaar mee. Val. Gevangen. Feiten waren het geworden. Geen literatuur, mooi schrijverij wat Hemon probeert maar daarin faalt. En, ...dat weet hij maar al te goed.

Hemon: "I'd needed more lives. I, too, had needed another set of parents, and someone other than myself to throw my metaphysical tantrums." Meer hersens, meer breingebeuren dan ikkes en zelfs die naar woorden zoeken; meer kennis en feiten. Dat hoopte ik toen mijn dochter riep: "Ik wil naar huis."

In zo'n geval heb je meer brein nodig, een gezond brein die het evenwicht vindt tussen emotie, gevoel en feit. Woorden troosten, hoe meer ruimte waar troostende woorden kunnen leven hoe beter, maar het feit blijft: Uw dochter kan sterven. En dit voor de derde keer, uw dochter kan sterven. Ik weet waarover Hemon het heeft, maar heeft de vertaler daar weet van? Ik denk van niet.

"I'd cooked up those avatars in the soup of my ever-changing self, but they were not me-they did what I wouldn't, or couldn't, do," schrijft de vader over zichzelf. Maar als woorden fallen, vooruit als er geen woorden zijn dan feiten, hoe kan die ik dan veranderen? Ik zou het vertalen als: ...mijn immer veranderlijke brein. Die ik och die bestond net zo min niet; die ik was bij mijn dochterafwezig want als je zo ziek bent denk je niet aan een ik, poezie, literatuur maar aan feiten, keiharde feiten. They were not me-they did what I wouldn't, or couldn't do. Mijn brein zoch naar een evenwicht tussen feit en beleving. Pas nu schrijf ik er over. De noodzaak van verhalen vertellen zit diep in ons brein - niet in de geest zoals Hemon schrijft.

Weken gingen voorbij. Mijn dochter knapte op, werd ontslagen als een van de weinige kinderen die het overleefde. 

Begreep Hemon het toch als hij schrijft: "Narrative imagination-and therefore fiction-was a basic evolutionary tool of survival." Precies, het is iets biologisch. Maar deze zin gaat het weer de verkeerde kant op: "We processed the world by telling stories, produced human knowledge through our engagement with imagined selves." Zou niet weten waar die zelf zit als je de dood in de ogen kijkt. Is dat niet gewoon woorden vinden die niet falen. Als woorden niet falen is er geen honger, angst, vrees voor de dood, ziekten en sterven.

Hemon is eruit als hij schrijft: "Whatever knowledge I'd acquired in my fiction-writing career was of no value inside our A.T.R.T. aquarium, however. Unlike Ella, I could not construct a story that would help me comprehend what was happening." (In de vertaling is 'unlike Ella' eruit gelaten?)

Feiten, dat is het enige waar je je druk ommaakt. Dat schrijvers deze verantwoordelijkheid missen is een schrijvers-ziekte. De beleving staat boven de feiten. Ik weet niet of dat zo goed is voor de wereld.

Ik heb het boek van Hemon terug in de boekkast gezet. Gehavend, net zo gehavend als de literatuur, veel kromme zinnen, leugenachtige woorden en verbeelding die het niet wint van feiten. Het brein heeft het goed voor met ons. Toch Hemon? 

We all are biota.

Biota hotatota ruutan enz.


@jwrobert kruzdlo usa 2016 Deze schets schreef ik meteen nadat ik wakker werd van het lawaai van het boek op de houtenvloer. 

 



Reageer op dit verhaal!

Je moet helaas ingelogd zijn om te kunnen reageren.


Reacties:

In de eerste persoon geschreven leek mij draaglijker.

Geplaatst op: 2016-04-24 00:54:00 uur